Wespen
Alles wat je moet weten over deze bijzondere insecten
Wespen fascineren en irriteren tegelijk. Het zijn slimme, sociale dieren met een uitgekiende bouw, een strakke rolverdeling in de kolonie en een onmisbare rol in ons ecosysteem. Tegelijk zorgen ze in de zomer voor flink wat overlast, en kunnen ze vervelend tot ronduit gevaarlijk steken. Op deze pagina vind je alles over wespen: welke soorten er in Nederland leven, hoe ze zich gedragen, waar je nest vandaan komt, en wat je doet als je last hebt.
Voordelen van Beestjes Kwijt
Direct contact
Bel of mail voor rechtstreeks contact met je bestrijder
24/7 spoedservice
Meestal binnen 24 uur van je wespenprobleem af
Eerlijk tarief
Je betaalt nooit onnodig te veel geld
Gecertificeerd
Alle onze bestrijders hebben de juiste certificatenWat zijn wespen eigenlijk?
Rondvliegende wespen zijn insecten uit de orde Hymenoptera (vliesvleugeligen), dezelfde orde waartoe solitaire bijen en mieren behoren. Ze hebben twee paar vleugels, een geleed lichaam met een opvallende "wespentaille" tussen het borststuk en het achterlijf, en twee antennes op de kop. De meeste wespen zijn geel-zwart gestreept, al bestaan er ook soorten die bruin, rood of bijna volledig zwart zijn.
Wat de wesp echt onderscheidt van bijen: hun achterlijf is glad en glanzend (bijen zijn harig), en ze kunnen meerdere keren steken zonder zelf te sterven. Bijen kunnen dat maar één keer. Daarnaast zijn wespen rovers: ze jagen actief op andere insecten, terwijl bijen hoofdzakelijk van nectar en stuifmeel leven.
Sociale wesp en solitaire wesp: het grote verschil
Wespen worden biologisch opgedeeld in twee hoofdgroepen: sociale wespen en solitaire wespen. Het verschil is fundamenteel voor hoe ze leven, nestelen en met mensen omgaan.
Sociale wespen leven in grote kolonies met een koningin, werksters en (later in het seizoen) darren. Ze bouwen gezamenlijk één groot nest, delen taken en verdedigen de kolonie collectief. Dit is de wesp die voor overlast zorgt: de gewone wesp, de Duitse wesp, de Franse veldwesp en beide soorten hoornaars vallen in deze categorie.
Bij sociale wespen is een aanval zelden het werk van één exemplaar. Voelt één wesp zich bedreigd, dan komen er tientallen werksters uit het nest om de kolonie te verdedigen. Dat maakt het verstoren van een nest zo gevaarlijk.
Solitaire wespen leven alleen. Geen kolonie, geen koningin, geen werksters. Elk vrouwtje bouwt zelf een klein nestje (vaak in de grond, in een holle stengel of in een gaatje in een muur), legt daar één of enkele eitjes in en verzorgt die zelf. Voorbeelden zijn de metselwesp, de deukmetselwesp, de urntjeswesp, de sluipwesp en de rupsendoder.
Solitaire wespen zijn zelden agressief en steken bijna nooit mensen. Ze hebben geen kolonie te verdedigen en gaan steken pas in als ze echt in het nauw zitten (bijvoorbeeld als je er per ongeluk op gaat zitten). Voor de tuin zijn het juist nuttige insecten: ze jagen op rupsen, bladluizen en andere plaaginsecten.
Goed om te weten: de meeste wespensoorten in Nederland zijn solitair en veroorzaken geen overlast. De "wespenoverlast" die je in de zomer ervaart komt bijna altijd van slechts twee tot drie sociale soorten.
Soorten wespen in Nederland
Nederland telt honderden wespensoorten, maar slechts een handvol kom je in het dagelijks leven tegen. Hieronder de belangrijkste soorten die je in je tuin, op het terras of rond je huis kunt tegenkomen.
De gewone wesp (Vespula vulgaris)
De gewone wesp is de meest voorkomende wespensoort in Nederland en veruit de belangrijkste veroorzaker van zomerse overlast. Samen met de Duitse wesp wordt hij ook wel "limonadewesp" genoemd, omdat hij afkomt op zoete dranken en etenswaren.
Uiterlijk: 10 tot 15 millimeter lang, geel-zwart gestreept, met een ingesnoerde wespentaille en een zwarte ankervormige tekening op de kop. Het achterlijf heeft zwarte stippen die via banden met elkaar verbonden zijn.
Nest: bolvormig, geel- tot lichtbruin van kleur (gemaakt van vermalen vers hout), vaak verborgen in de grond, in holle bomen, op zolders, in spouwmuren of onder dakpannen. Een volgroeid nest bevat in augustus 3.000 tot 7.000 exemplaren.
Gedrag: van nature niet agressief, maar verdedigt het nest fel. De gewone wesp is een opportunist en komt af op suikerrijk voedsel, fruit en vleesafval.
De Duitse wesp (Vespula germanica)
De Duitse wesp lijkt sterk op de gewone wesp en valt samen met die soort onder de verzamelnaam limonadewesp. Het uiterlijk verschil is met het blote oog nauwelijks te zien.
Uiterlijk: ongeveer 15 millimeter lang, net iets groter dan de gewone wesp, met drie zwarte stippen op de kop in plaats van een ankertekening. Ook geel-zwart gestreept.
Nest: grijs van kleur (hij gebruikt gedroogd hout), vaak in de grond, in schuren of onder dakbedekking. Kolonies lopen eveneens op tot 5.000 tot 7.000 exemplaren in augustus.
Gedrag: vergelijkbaar met de gewone wesp. Agressief bij bedreiging van het nest, maar rustig als je ze met rust laat.
De Franse veldwesp
De Franse veldwesp is de afgelopen jaren steeds vaker in Nederland gesignaleerd door de warmere zomers. Hij is opvallend slanker en ziet er bij een eerste gezicht anders uit dan de bekendere soorten.
Uiterlijk: slanker lichaam, lange achterpoten die tijdens de vlucht slungelachtig naar beneden hangen. In tegenstelling tot de gewone wesp heeft de Franse veldwesp een zwart lichaam met dunne gele strepen (omgekeerd patroon).
Nest: klein en open: je kijkt zo in de raten, zonder beschermend omhulsel. Eén vrouwtje kan meerdere kleine nesten bouwen (tot wel 10 stuks). Deze wespen bouwen deze nesten meestal op beschutte plekken zoals onder dakranden, in rolluikkasten of onder tuinmeubilair.
Gedrag: duidelijk minder agressief dan de gewone wesp. Ze kan wel steken, maar doet dat alleen als ze zich echt bedreigd voelt. De kolonies blijven klein (vaak minder dan 100 exemplaren).
De Europese hoornaar
De Europese hoornaar is een inheemse soort die in Nederland vooral voorkomt in het oosten en zuiden van het land. Ondanks zijn indrukwekkende formaat is het de minst agressieve hoornaar van de twee die je in Nederland kunt tegenkomen.
Uiterlijk: 17 tot 24 millimeter lang, met een roodbruine kop en borst, en een geel-zwart gestreept achterlijf. Duidelijk groter dan een gewone wesp.
Nest: roodbruin met schelpvormige lagen, vaak in holle bomen, schoorstenen of op zolders. Kolonies blijven relatief klein: maximaal 400 tot 1.000 exemplaren.
Gedrag: rustig en teruggetrokken. De Europese hoornaar valt zelden aan en is alleen agressief vlak bij het nest. In tegenstelling tot de gewone wesp is hij 's nachts actief en wordt soms aangetrokken door licht.
De Aziatische hoornaar (Vespa velutina)
De Aziatische hoornaar is sinds enkele jaren bezig aan een opmars in Nederland en vormt een serieuze bedreiging voor inheemse bijen en andere insecten. Dit is een invasieve exoot die altijd gemeld moet worden.
Uiterlijk: 17 tot 30 millimeter lang, met een donkere, bijna zwarte kleur. Herkenbaar aan gele pootuiteinden, een oranje gezicht en een smalle oranje band op het achterlijf. Donkerder dan de Europese hoornaar.
Nest: groot en bolvormig, vaak hoog in bomen (tot 20 meter), soms zo groot als een strandbal. Later in het seizoen worden de nesten pas goed zichtbaar als de bladeren vallen.
Gedrag: agressiever dan de Europese hoornaar, vooral rond het nest. Vormt een bedreiging voor imkers omdat de soort jaagt op honingbijen voor de bijenkasten.
Belangrijk: zie je een Aziatische hoornaar of een verdacht nest? Meld dit dan altijd via waarneming.nl, de NVWA of je gemeente. De bestrijding wordt centraal gecoördineerd en is voor jou meestal kosteloos.
Solitaire wespen: nuttig en ongevaarlijk
Naast de bekende sociale soorten leven er in Nederland tientallen solitaire wespen. De bekendste:
- Metselwesp en deukmetselwesp: bouwen kleine nestjes van leem of modder tegen muren of in rietstengels.
- Urntjeswesp: maakt karakteristieke urnvormige nestjes van klei.
- Sluipwesp: legt eieren in of op andere insecten (vooral rupsen), waarin de larven zich vervolgens ontwikkelen. Onmisbaar voor natuurlijke plaagbestrijding.
- Rupsendoder: jaagt op rupsen om ze als voedsel voor haar larven te gebruiken.
Deze wespen steken vrijwel nooit mensen en zijn belangrijk voor de biodiversiteit. Laat ze dus met rust: ze doen meer goed dan kwaad.
Levenscyclus van de wesp
Het leven van een wespenkolonie is een strak schema dat elk jaar opnieuw wordt doorlopen. Begin april kruipt een jonge koningin uit haar winterschuilplaats en begint ze met de bouw van een nieuw nest. Ze heeft het sperma van de paring van vorig najaar opgeslagen en kan daarmee maandenlang eitjes leggen.
April tot mei: de stichtersfase
De koningin vermaalt zacht hout met speeksel tot een papierachtig papje. Daarvan bouwt ze de eerste raten en het omhulsel van het nest. In de eerste raten legt ze haar eitjes. Na zeven tot tien dagen komen de eitjes uit en verschijnen witte, pootloze larven. Na één tot twee weken verpoppen de larven, en na nog eens één tot twee weken kruipen de eerste werksters uit hun pop.
Juni tot juli: de expansie
Zodra de eerste werksters volwassen zijn, neemt de koningin haar rol als enige eierlegster op zich. De werksters nemen al het andere werk over: nestuitbreiding, voedsel zoeken, verzorgen van nieuwe larven. Het nest groeit snel: van een golfbal in mei tot een voetbalgrote structuur in juli.
Augustus tot september: overlast en nieuwe koninginnen
In augustus bereikt de kolonie haar hoogtepunt. Een nest van de gewone wesp bevat dan vaak meer dan 5.000 exemplaren. De koningin legt nu eerst onbevruchte eieren (waar darren, de mannelijke wespen, uit voortkomen) en daarna eieren waar jonge koninginnen uit komen. Tegelijk zijn de larven volgroeid en leveren ze geen zoet braaksel meer aan de werksters. Die zoeken nu zelf naar suiker bij mensen: ijsjes, frisdrank, fruit. Dit is het moment waarop je de meeste overlast ervaart.
Oktober tot november: het einde
De darren en jonge koninginnen verlaten het nest om te paren met wespen van andere kolonies (incest wordt zo vermeden). De darren sterven kort na de paring. De bevruchte jonge koninginnen zoeken een beschutte overwinteringsplek, bijvoorbeeld in een holle boom, onder schors of in een schuur. De rest van het nest (oude koningin, werksters) sterft door kou en voedselgebrek. De eerste nachtvorst is meestal de doodsklap. Het lege nest wordt niet hergebruikt: elke nieuwe koningin bouwt in het voorjaar een vers nest.
Wat eten wespen?
Wespen hebben een dubbel dieet: suikers voor zichzelf, eiwitten voor hun larven. Volwassen wespen leven van suikerrijke voeding (nectar, honingdauw, rijp fruit, zoet braaksel van hun eigen larven). Die suikers leveren de energie om te vliegen en te jagen.
De larven eten uitsluitend eiwitten. Werksters jagen daarom actief op andere insecten: rupsen, vliegen, muggen, bladluizen, spinnen. De prooi wordt verkleind en naar het nest gebracht, waar de larven ervan eten. Als dank produceren de larven een suikerrijk vocht dat de werksters weer oplikken. Een gezonde wespenkolonie verdelgt in één seizoen duizenden plaaginsecten in de omgeving.
Zijn alle larven volgroeid (eind juli, augustus)? Dan stopt die zoete beloning en moeten de werksters zelf op zoek naar suikerbronnen. Dat is het moment waarop ze massaal op je limonade, ijsje of frietje met mayonaise afkomen.
Gedrag: waarom worden wespen agressief?
De meeste wespen zijn van nature helemaal niet agressief. Ze gaan hun gang, jagen op insecten en verzamelen suiker. Maar er zijn drie situaties waarin wespen agressief reageren:
|
|
Als ze zich persoonlijk bedreigd voelen |
Sla je naar een wesp of maak je wilde bewegingen, dan interpreteert ze dat als aanval. Ze zal proberen te steken.
|
|
Als je in de buurt komt van het nest |
Sociale wespen hebben een verdedigingsperimeter rond hun kolonie. Kom je binnen die zone (vaak enkele meters), dan worden werksters geactiveerd. Kom je nog dichterbij of verstoor je het nest, dan volgt een zwermaanval.
|
|
In de nazomer, als er voedselschaarste is |
Einde seizoen zijn kolonies groot, voedsel schaars en wespen hongerig. Ze worden dan snel opdringerig rond eten en drinken. Dit is geen agressie in de klassieke zin, maar het verhoogt wel het risico dat je per ongeluk een wesp in je mond of hand krijgt.
Hoe hoger de temperatuur, hoe actiever wespen worden. Boven de 25 graden zijn ze op hun piek. Onder de 15 graden of bij regen blijven ze vrijwel volledig in het nest.
Het nut van wespen in de natuur
Wespen staan bij veel mensen in een slecht daglicht, maar ze zijn enorm nuttig. Drie belangrijke rollen in het ecosysteem:
Natuurlijke plaagbestrijders. Wespen jagen op rupsen, bladluizen, vliegen, muggen, teken en spinnen. Eén gemiddelde kolonie verdelgt tienduizenden plaaginsecten per seizoen. Zonder wespen zouden veel van onze tuin- en landbouwgewassen zwaarder te lijden hebben onder insectenplagen.
Bestuivers. Wespen verzamelen net als bijen nectar uit bloemen. Daarbij verspreiden ze stuifmeel, waardoor planten zich kunnen voortplanten. Ze zijn niet zo efficiënt als bijen, maar wel een belangrijke aanvulling.
Voedselbron. Wespen zijn op hun beurt voedsel voor vogels, spinnen, sluipvliegen en zelfs beren (in landen waar die leven). Ze vormen een schakel in een grotere voedselketen.
Daarom is het belangrijk om wespen alleen te bestrijden als ze echt voor overlast of gevaar zorgen. Een nest hoog in een boom, ver van je huis, kan prima blijven hangen.
Vijf tips tegen wespenoverlast
Wil je in de zomer van je buitenleven genieten zonder voortdurend op de vlucht te slaan? Met deze tips hou je wespen op afstand.
Elk nest heeft ingangen. Probeer je die dicht te stoppen, dan knagen de wespen binnen enkele minuten een nieuwe uitgang. En dan zijn ze woedend. Een verstoord nest levert een zwermaanval op die je ook binnenshuis kan achtervolgen.
Slaan, verdrinken, verbranden: allemaal slechte ideeën. Je kolossale aanval verstoort de kolonie, maar doodt hem niet volledig. Alle wespen komen tegelijk vrij en storten zich op alles wat beweegt. Ook beproefde "huismiddeltjes" zoals een bak met water onder het nest werken niet.
Wespen ruiken suiker van tientallen meters afstand. Zet je buiten koffie, limonade, bier of een bord met eten? Dek het af zodra je het niet direct gebruikt. Pas extra op met blikjes: een wesp kruipt er makkelijk in zonder dat je het merkt, met een steek in je mond als mogelijk gevolg.
Zwaaien, slaan en blazen naar wespen voelt instinctief, maar maakt het probleem erger. Een wesp die zich bedreigd voelt, steekt. En zodra ze steekt, geeft ze een alarmferomoon af dat andere wespen uit de buurt aantrekt. Eén steek wordt zo makkelijk vijf steken. Beter: rustig weglopen en het eten weghalen.
In april en mei is een wespennest nog niet groter dan een pingpongbal en alleen bewoond door de koningin. Loop in die maanden rond in je tuin, schuur, onder dakranden en in rolluikkasten. Vind je een beginnend nest? Dan kun je het vaak zelf veilig weghalen ('s ochtends vroeg of 's avonds in de schemering, met handschoenen en een jute zak). Zo voorkom je een volledige kolonie in augustus.
Wespensteek: wat moet je doen?
Een wespensteek is pijnlijk maar meestal onschuldig. De pijn en zwelling trekken binnen enkele uren tot een dag weg. Wat je het beste kunt doen:
|
|
Verwijder de angel |
Anders dan bij bijen, de angel blijft meestal niet achter, maar controleer het wel. Gebruik een pincet of je nagel, nooit je vingers (je knijpt anders extra gif in de huid).
|
|
Koel de plek |
Een ijsklontje in een doek, een koude theelepel of een coldpack vermindert de zwelling en pijn.
|
|
Niet wrijven |
Het gif verspreidt zich dan alleen maar verder onder de huid.
|
|
Houd het in de gaten |
Bij normale reactie is na 24 uur de pijn vrijwel weg. Blijft het lang zwellen of breidt de reactie uit over een groot gebied, raadpleeg dan een huisarts.
Wanneer is een wespensteek gevaarlijk?
Een wespensteek wordt zorgwekkend in drie situaties:
Bij een allergische reactie. Mensen die allergisch zijn voor wespengif kunnen binnen minuten een anafylactische shock krijgen: benauwdheid, zwelling van de keel, duizeligheid, bewustzijnsverlies. Dit is levensbedreigend. Gelukkig weten allergische personen dit meestal al en dragen ze een EpiPen (injectiepen met adrenaline) bij zich. Bel altijd 112 na gebruik, ook als de symptomen verdwijnen.
Bij steken in mond, keel of hals. Een wesp die in een blikje drinken is gekropen kan binnen in de mond steken. De daaropvolgende zwelling kan de luchtwegen afsluiten. Bel direct 112 en houd het slachtoffer rechtop zittend.
Bij meerdere steken tegelijk. Tientallen steken bij één persoon (bijvoorbeeld na een zwermaanval) kunnen ook bij niet-allergische mensen ernstige reacties geven. Ga altijd naar de huisarts of spoedeisende hulp.
Weetjes over wespen
Nog een paar verrassende feiten over wespen die in de meeste spreekbeurten nooit aan bod komen.
Nee. Wespen kunnen niet zwemmen. Vallen ze in water, dan drijven ze kort op hun vleugels, maar zodra die doorweekt raken, zinken ze en verdrinken. Daarom vliegen wespen ook niet uit bij regen.
Werksters leven 12 tot 22 dagen. Koninginnen leven tot wel een jaar, omdat zij de winter overleven en het volgende voorjaar een nieuw nest moeten stichten.
Nee, wespen maken geen honing. Ze eten 'm wel graag als ze die tegenkomen. Bijen maken honing als wintervoorraad voor de kolonie. Bij wespen sterft de kolonie elk najaar af, dus een voorraad is niet nodig.
Alleen de jonge, bevruchte koninginnen. Zij zoeken in oktober beschutte plaatsen (onder schors, in een schuur, in spouwmuren) en hangen daar met hun kaken vast aan hout. Zes tot zeven maanden lang, tot ze in april weer wakker worden. Alle andere wespen sterven voor de winter.
Voor de meeste mensen niet. Een wespensteek doet pijn en zwelt op, maar is ongevaarlijk. Voor allergische mensen (ongeveer 3% van de Nederlandse bevolking) kan wespengif levensbedreigend zijn. Zij moeten altijd een EpiPen bij zich dragen in het seizoen.
Veel parfums, zonnebrand- en haarproducten bevatten zoete geuren die op nectar lijken. Wespen verwarren die geuren met voedsel en komen onderzoeken. Wil je wespen op afstand houden op een zomerse dag? Gebruik dan zo min mogelijk geparfumeerde producten.
Als een wesp een goede voedselbron vindt (bijvoorbeeld je limonadeglas), geeft ze een geurspoor af dat andere wespen uit de kolonie volgen. Binnen een uur kun je zo van één wesp naar twintig gaan. Dek het eten meteen af als je er één ziet.
Onderzoek wijst erop dat sommige wespensoorten inderdaad gezichten kunnen onderscheiden. De Franse veldwesp bijvoorbeeld herkent individuen uit haar eigen kolonie. Mensen herkennen ze waarschijnlijk niet, maar ze onthouden wel plekken waar ze gestoken zijn of aangevallen werden.
Van welke wespen heb je last?
Alle bekende soorten op een rij
Dit zeggen onze klanten
